Xuất bản sách giáo khoa "độc quyền khép kín", lợi nhuận hơn trăm tỷ vẫn báo lỗ!

08:26, 21/10/2018
|

 - Theo kết quả giám sát của Quốc hội, doanh thu từ bán SGK khoảng 1.000 tỷ đồng/năm; lợi nhuận hằng năm tăng, năm 2016 là 72 tỷ đồng, năm 2017 là 150,8 tỷ đồng, mâu thuẫn với việc NXB Giáo dục Việt Nam báo lỗ liên tiếp ba năm gần đây, là vấn đề cần được Bộ Giáo dục và Đào tạo (GDĐT) làm rõ.

In sách giáo khoa
Bộ Giáo dục tạo thế "độc quyền khép kín" trong xuất bản, in ấn sách giáo khoa

"Độc quyền khép kín"

Báo cáo Kết quả khảo sát một số nội dung trong việc thực hiện chính sách, pháp luật về xuất bản, in, phát hành sách giáo khoa giáo dục phổ thông giai đoạn 2012 - 2017 của Ủy ban Văn hóa, giáo dục, thanh niên, thiếu niên và nhi đồng cho biết, Đoàn khảo sát đã làm việc với lãnh đạo Bộ Thông tin và Truyền thông (Bộ TT&TT), Bộ Giáo dục và Đào tạo (Bộ GDĐT), Bộ Công thương; tổ chức khảo sát thực tế ở Tp Hà Nội, Tp Hồ Chí Minh, tỉnh Lâm Đồng; tổ chức tham vấn các chuyên gia và đề nghị các tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương báo cáo về các vấn đề thuộc phạm vi khảo sát.

Theo kết quả khảo sát, một số quy định về xuất bản, in, phát hành SGK còn bất cập. Trước hết, Đoàn khảo sát đánh giá, quy định về thẩm quyền của Bộ GDĐT trong việc biên soạn, xuất bản, in và phát hành SGK, giáo trình tại Khoản 3 Điều 99 Luật Giáo dục  hiện hành được cho là nguyên nhân chính dẫn tới độc quyền trong hoạt động xuất bản, in, phát hành SGK GDPT trong những năm qua, làm cho hoạt động này thiếu tính cạnh tranh, công bằng. Mặc dù Luật Xuất bản 2012 đã có một số quy định về điều kiện xuất bản, in, phát hành xuất bản phẩm nhưng thực tế chưa được thực hiện đầy đủ để khắc phục những bất cập nêu trên.

Trong khi đó, quy định về việc sử dụng chính thức, ổn định, thống nhất SGK trong giảng dạy, học tập ở các cơ sở GDPT (sử dụng một bộ SGK thống nhất trên cả nước) tại Khoản 3 Điều 29 Luật Giáo dục hiện hành không phù hợp với quy định “…thực hiện xã hội hóa biên soạn SGK; có một số SGK cho mỗi môn học” tại điểm g Khoản 3 Điều 2 Nghị quyết số 88/2014/QH13 ngày 28/11/2014 của Quốc hội về đổi mới chương trình, SGK GDPT.

Quy định về việc định giá, điều chỉnh giá bán lẻ xuất bản phẩm theo quy định pháp luật thuộc nhiệm vụ và quyền hạn của Tổng Giám đốc (hoặc Giám đốc) nhà xuất bản tại điểm i Khoản 1 Điều 18 Luật Xuất bản 2012 và quy định việc quản lý, định giá bán SGK - danh mục hàng hóa do Nhà nước định giá, thuộc thẩm quyền của Bộ Tài chính tại Khoản 3 Điều 7 và Khoản 2 Điều 8 Luật Giá 2012 chưa thống nhất, làm ảnh hưởng đến tính chủ động, quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của nhà xuất bản.

Cũng theo Đoàn giám sát, quy định về chế tài xử lý hành vi vi phạm trong hoạt động xuất bản, in, phát hành còn thiếu, chưa đáp ứng yêu cầu tình hình vi phạm ngày càng tăng và tinh vi hiện nay.

Quy định về mức xử phạt hành chính đối với hành vi in xuất bản phẩm mà không có quyết định xuất bản ; hành vi tàng trữ, phát hành xuất bản phẩm in, nhân bản lậu, in giả, in nối bản trái phép hoặc xuất bản phẩm không có hóa đơn, chứng từ thể hiện nguồn gốc hợp pháp  tại Nghị định 159/2013/NĐ-CP còn quá nhẹ, chưa đủ sức răn đe.

Đối với việc quản lý cấp, đổi giấy phép xuất bản; bản quyền và thanh tra, kiểm tra, xử lý vi phạm trong hoạt động xuất bản, in, phát hành SGK GDPT, Đoàn giám sát cho biết, sau khi có chủ trương “Thực hiện xã hội hóa biên soạn SGK; có một số SGK cho mỗi môn học”, đến nay có 5 nhà xuất bản khác  đủ điều kiện về nguồn nhân lực và mạng lưới cộng tác viên, được Bộ TT&TT xem xét, bổ sung chức năng xuất bản SGK trong giấy phép thành lập. Tuy nhiên, trong thời gian dài, chỉ có NXB GDVN được cấp phép, có chức năng xuất bản SGK không chỉ làm cho hoạt động xuất bản, in, phát hành SGK thiếu khách quan, công bằng, cạnh tranh mà còn hạn chế vai trò quản lý của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Công tác quản lý nhà nước về thị trường SGK tại một số địa phương chưa được chú trọng, thậm chí có dấu hiệu buông lỏng, phó mặc việc quản lý hoạt động xuất bản, in, phát hành SGK cho ngành GDĐT.

Đoàn Giám sát cũng kết luận, việc xử phạt vi phạm chưa nghiêm nên khó khắc phục được tình trạng in lậu, in giả, sao chép trái phép SGK ngày càng tinh vi, phức tạp, lan rộng, có xu hướng gia tăng, không ít vi phạm nghiêm trọng bản quyền SGK, nhất là sách Tiếng Anh, sách Mĩ thuật, sách bổ trợ, tranh bản đồ, các loại sách tham khảo,...

Đối với thực trạng in, phát hành SGK GDPT và một số bộ sách thực nghiệm, tài liệu thí điểm, qua khảo sát cho thấy dư luận rất băn khoăn cho rằng việc Bộ GDĐT vừa tổ chức biên soạn, vừa tổ chức thẩm định, phê duyệt, chỉ đạo việc xuất bản, in và phát hành SGK đã tạo ra thế độc quyền khép kín trong tất cả các khâu của quy trình từ biên soạn đến phát hành.

Cùng với đó, Đoàn Giám sát chỉ rõ, việc chỉ có duy nhất 01 đơn vị được giao tổ chức xuất bản SGK dễ dẫn đến nguy cơ xảy ra các hành vi lạm dụng vị trí độc quyền gây hạn chế cạnh tranh, hạn chế việc thúc đẩy cạnh tranh; Việc giao Bộ GDĐT tổ chức biên soạn, phê duyệt, xuất bản SGK không phù hợp với Luật Xuất bản 2012 và xu hướng phổ biến trên thế giới hiện nay là cơ quan quản lý nhà nước không tham gia biên soạn, xuất bản mà chỉ tổ chức kiểm duyệt, thẩm định SGK.

Cũng theo báo cáo giám sát, việc in SGK GDPT, hoạt động in SGK GDPT còn khép kín, tính cạnh tranh chưa cao,... có thể dẫn đến hạn chế về chất lượng, khó giảm giá thành, chưa khuyến khích việc đầu tư phát triển ngành in.

Bên cạnh đó, tình trạng in lậu, in nối bản SGK GDPT ngày càng lan rộng , tinh vi và phức tạp, có chất lượng kém ảnh hưởng tới học sinh.

Lợi nhuận lớn, chiết khấu cao nhưng lại báo lỗ liên tiếp

Sản lượng in SGK GDPT những năm gần đây rất lớn (Phụ lục 3), chỉ tính riêng năm 2017 là 107.807.120 bản sách/tổng sản lượng 312.000.000 bản in xuất bản phẩm cả nước (chưa tính sách tham khảo, sách VNEN và tài liệu Tiếng Việt lớp 1 CNGD) chiếm tỷ lệ khoảng 30%; nếu tính cả sách tham khảo, sách VNEN và tài liệu Tiếng Việt lớp 1 CNGD thì lên đến 75% tổng sản lượng xuất bản phẩm toàn quốc.  Doanh thu từ bán SGK GDPT những năm gần đây khoảng 1000 tỷ đồng/năm; lợi nhuận từ SGK hằng năm tăng, năm 2016 là 72 tỷ đồng, năm 2017 là 150,8 tỷ đồng; mức chi chiết khấu phát hành SGK GDPT 25%  (khoảng 250 tỷ đồng/năm) là khá cao, chưa thật phù hợp với cơ cấu giá thành, ảnh hưởng lớn đến việc chi trả của học sinh, giáo viên, lợi nhuận của các cơ sở in và các tổ chức, cá nhân liên quan khác, đồng thời mâu thuẫn với việc NXBGDVN báo lỗ liên tiếp ba năm gần đây, là vấn đề cần được Bộ GDĐT làm rõ.

Trong khi đó, giá bán bộ SGK thấp, nhưng đi kèm với bộ SGK còn hệ thống sách bài tập in sẵn và tài liệu bổ trợ (tùy cấp học) có giá tương đương hoặc cao hơn giá SGK. Nếu tính cả số tiền mua sách bài tập và tài liệu bổ trợ, phụ huynh, giáo viên phải trả số tiền gấp đôi hoặc hơn nữa.

Theo Đoàn giám sát, mặc dù Bộ GDĐT có hướng dẫn việc sử dụng SGK, sách bài tập, và trên website của NXBGDVN chỉ công bố bộ SGK chính và giá bán (không bao gồm sách bài tập và sách bổ trợ), nhưng việc phổ biến rộng rãi về loại sách bắt buộc phải mua và loại sách được tự chọn tới phụ huynh học sinh chưa được tốt, do vậy, trên thực tế, hầu hết phụ huynh mua trọn bộ SGK bao gồm cả sách bài tập và tài liệu bổ trợ.

Quy trình phát hành SGK GDPT chưa hợp lý do phải qua nhiều khâu trung gian làm tăng chi phí vận chuyển, các chi phí trung gian khác.

Trong nhiều năm qua, tình trạng phần lớn SGK chỉ sử dụng một lần, gây lãng phí ngân sách nhà nước, tăng chi trả của người dân, gây bức xúc dư luận xã hội.

Xuân Hưng


Ý kiến bạn đọc